Στις 20 Μαΐου, ένα κορίτσι 10 χρονών στην Καμπότζη εμφάνισε πυρετό. Πέντε ημέρες αργότερα, εισήχθη στο νοσοκομείο και μετά από δύο μέρες εντατικής θεραπείας απεβίωσε. Η κοπέλα ήταν το πιο πρόσφατα τεκμηριωμένο θύμα του ιού της γρίπης H5N1, ενός ιού, ο οποίος έχει προσβάλλει 606 ανθρώπους και έχει προκαλέσει τον θάνατο 357 εξ’ αυτών. Το 2003 επανεμφανίστηκε μετά από 6 χρόνια απουσίας.



Ο H5N1 μπορεί να μεταφερθεί από τα πτηνά και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υποπτεύεται πως η κοπέλα μολύνθηκε καθώς ετοίμαζε το γεύμα της. Παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι δεν είναι ιδανικοί φορείς για τον H5N1, οι ιοί της γρίπης των πτηνών μερικές φορές καταφέρνουν να προσαρμοστούν και να μεταδοθούν από άνθρωπο σε άνθρωπο, με καταστροφικά αποτελέσματα. Το 1918, μια τέτοια μετάλλαξη προκάλεσε την ισπανική πανδημία γρίπης, μια παγκόσμια επιδημία που στοίχισε τη ζωή 50 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Για να κατανοήσουν καλύτερα την πιθανότητα μιας τέτοιας μετατροπής του ιού H5N1, δύο ομάδες επιστημόνων πειραματίστηκαν πρόσφατα με τον ιό, έως ότου μπορέσει να εξαπλωθεί μέσω του αέρα από ένα κουνάβι σε ένα άλλο. Εάν ο ιός της γρίπης μπορεί να μολύνει ένα κουνάβι, τότε θεωρητικά μπορεί να μολύνει και άλλα θηλαστικά, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου.

Η δημοσίευση των λεπτομερειών αυτής της έρευνας δίχασε την επιστημονική κοινότητα το περασμένο φθινόπωρο. Ειδικοί σε θέματα ασφάλειας εξέφραζαν φόβους ότι οι πληροφορίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή βιολογικών όπλων. Αρκετούς μήνες αργότερα, ένα ομοσπονδιακό συμβούλιο ειδικών πρότεινε την πλήρη δημοσιοποίηση των ευρημάτων. Το πρώτο από τα δύο αμφιλεγόμενα έγγραφα δημοσιεύτηκε τον Μάιο στο περιοδικό Nature. Το δεύτερο δημοσιεύτηκε προσφάτως στο περιοδικό Science.

Τα πειράματα αφορούν δύο τρόπους με τους οποίους ο H5N1 θα μπορούσε θεωρητικά να εξελιχθεί σε ανθρώπινη γρίπη. Σύμφωνα με τον Marc Lipsitch, καθηγητή επιδημιολογίας στο Harvard, το έργο αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, καθώς αντικρούει τις αξιώσεις ότι ο H5N1 δεν μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ θηλαστικών. «Πλέον γνωρίζουμε ότι υπάρχει σοβαρή πιθανότητα μετάδοσης».

Επειδή όμως μπορεί να υπάρξει ένας τέτοιος ιός, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να εξελιχθεί από μόνος του. Παρόλο που είναι άγνωστο το πώς μεταδίδονται οι διάφοροι ιοί της γρίπης , γνωρίζουμε ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να μεταφερθούν σε είδη διαφορετικά από αυτά στα οποία αναπτύσσονται.

Το νέο έγγραφο περιγράφει το πιο απλό από τα πειράματα τα οποία διεξήχθησαν. Ο Ron Fouchier του Erasmus Medical Center στην Ολλανδία και οι συνεργάτες του, απομόνωσαν τον H5N1 από έναν ασθενή και εισήγαγαν μεταλλάξεις στα γονίδια του. Στη συνέχεια μετέφεραν τον ιό από ένα κουνάβι σε ένα άλλο, προκαλώντας έτσι την περαιτέρω μετάλλαξη του. Μετά από 5 μεταλλάξεις προέκυψε ότι στελέχη του ιού ήταν σε θέση να μεταφερθούν από το ένα κουνάβι στο άλλο μέσω του αέρα.

Η πανδημία του 1918, είναι πιθανόν να οφείλεται σε μια τέτοια σειρά μεταλλάξεων. Ο Derek Smith, ένας εξελικτικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, μελέτησε το πόσο φυσικό θα ήταν για τον H5N1, να αποκτήσει αυτές τις 5 μεταλλάξεις που εντοπίστηκαν από τον Δρ Fouchier. Αυτό που ανακάλυψε είναι ότι οι 2 από τις 5 μεταλλάξεις έχουν προκύψει αρκετές φορές στην φύση. Μία ομάδα ιών που συνδέεται στενά με τον H5N1, έχει αυτές τις δύο μεταλλάξεις στο γονιδιακό υλικό της. Έτσι χρειάζεται μόνο 3 επιπλέον για να μπορέσει να εξαπλωθεί μεταξύ των θηλαστικών.

Για να κρίνουν την πιθανότητα, ανέπτυξαν ένα μαθηματικό μοντέλο βασισμένο στο ήδη υπάρχον για τους ιούς της γρίπης.

Μια μόλυνση από γρίπη μπορεί να παράγει 100 τρισεκατομμύρια νέων ιών σε λίγες ημέρες. Ακριβώς επειδή αυτοί οι ιοί έχουν υψηλό ποσοστό μετάλλαξης, κάθε νέος ιός θα είναι ελαφρώς διαφορετικός από τον πρόγονο του. Ο Δρ Smith και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι οι ιοί είχαν όντως μια μικρή πιθανότητα να υπερπηδήσουν τα τρία τελευταία στάδια μετάλλαξης, σε ένα μόνο πρόσωπο κατά τη διάρκεια μιας λοίμωξης. Όμως είναι εξαιρετικά δύσκολος, ο υπολογισμός των πιθανοτήτων με ακρίβεια.

Στο άρθρο του περιοδικού Nature, ο Yoshihiro Kawaoka του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν και οι συνεργάτες του, παρουσιάζουν μια διαφορετική πορεία προς μια ανθρώπινη μορφή του ιού H5N1. Μερικές φορές, δύο ιοί μολύνουν ταυτόχρονα ένα κύτταρο ξενιστή. Το κύτταρο δημιουργεί νέα αντίγραφα των γονιδίων και των δύο ιών, και αναμειγνύονται σε κελύφη πρωτεΐνης. Αυτή η διαδικασία, που ονομάζεται ανακατάταξη, συμβαίνει κάθε χρόνο όταν διαφορετικά στελέχη γρίπης μολύνουν το ίδιο πρόσωπο ταυτόχρονα.

Ο Δρ Kawaoka και οι συνεργάτες του συνδύασαν ανθρώπινα γονίδια με γονίδια της γρίπης Η5Ν1 που κατευθύνουν την παραγωγή μιας πρωτεΐνης που χρησιμοποιεί ο ιός για να εισχωρήσει στα κύτταρα του ξενιστή. Αυτό που διαπίστωσαν ήταν ότι μετά από αυτή την ανακατάταξη, χρειάστηκαν μόνο τέσσερις μεταλλάξεις για την εξάπλωση του ιού μεταξύ των κουναβιών.

Κανείς δεν γνωρίζει την πιθανότητα να συνδυαστεί ο H5N1 με τον ιό της ανθρώπινης γρίπης. Όλοι οι ερευνητές γνωρίζουν ότι υβρίδιο μεταξύ του ιού H5N1 και της ανθρώπινης γρίπης, δεν έχει ανακαλυφθεί - ακόμα. Πολλές φορές όμως, η εξέλιξη της γρίπης μας φέρνει προ δυσάρεστων εκπλήξεων. Η αντοχή σε αντι-ιικά φάρμακα όπως το Tamiflu, για παράδειγμα, προέκυψε χωρίς καμία προειδοποίηση.

Ενώ οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει δύο τρόπους με τους οποίους ο Η5Ν1 θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια ανθρώπινη γρίπη, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν είναι οι μοναδικοί. Ο Δρ Anthony S. Fauci, διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων, ελπίζει ότι οι επιστήμονες θα είναι σε θέση να συγκεντρώσουν μια μεγαλύτερη λίστα των πιθανών μεταλλάξεων, ακόμη και να βρεθεί ένας κοινός παρονομαστής για το πώς αλλάζει ο Η5Ν1. Θα μπορούσε τότε να είναι δυνατή η παρακολούθηση των στελεχών του ιού για ενδείξεις μεταφοράς του στον άνθρωπο.

"Η επιτήρηση είναι η μόνη άμυνα», είπε. "Ο μόνος τρόπος να μάθουμε είναι να συσσωρεύσουμε γνώση και να την διαθέσουμε στην επιστημονική κοινότητα."

 

Πηγή: www.nytimes.com